Ομάδες υποστήριξης και Ομαδική θεραπεία

Stella Kontogianni, 

Λέξεις κλειδιά:

διαδίκτυο, θεραπεία, συμβουλευτική, ομάδες, υποστήριξη

Η ψυχική υγεία, η αποκατάσταση της έννοιας της ομάδας 

Η σχέση επαγγελματιών υγείας και ασθενών στη διάρκεια του τελευταίου έτους, λόγω των μέτρων για τον περιορισμό της διασποράς του επικίνδυνου για την ζωή ιού, φαίνεται πως διήλθε σε μια νέα φάση. Ερωτήματα που εγείρονται λόγω των συνθηκών που επικράτησαν είναι για το πώς ένας ειδικός υγείας μπορεί να βοηθήσει άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας που ήδη νιώθουν ότι φέρουν κοινωνικό στίγμα. 

Η προστασία της ψυχικής υγείας τόσο των ασθενών, όσο και των φροντιστών τους- παρόλο που λήφθηκε υπόψη - δεν μπορούσε εκ των πραγμάτων να μπει στην ίδια προτεραιότητα με την ανάγκη προστασίας και φροντίδας της σωματικής υγείας κι ακεραιότητας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειαζόταν σε ανθρώπους που ήδη είχαν διαγνωσθεί με κάποια νευροψυχική διαταραχή, διαταραχή προσωπικότητας ή διαταραχή συναισθηματικής κατάστασης. Όπως - πολύ χαρακτηριστικά ειπώθηκε από ανθρώπους που φρόντιζαν ήδη ψυχικά ασθενείς και όσους αντιμετώπισαν οι ίδιοι συναισθηματικές διαταραχές ως αποτέλεσμα των ιδιαίτερων συνθηκών.

Πολλά από τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας εκδηλώθηκαν μεταξύ ατόμων που έχρηζαν φροντίδας λόγω σοβαρών ασθενειών και φροντιστών ή και με άτομα του ευρύτερου οικιακού περιβάλλοντος. Η αδυναμία ατόμων με ψυχικές ασθένειες να συμμορφωθούν με τις επιταγές για αυτοπροστασία, για απομόνωση και για παραμονή στο σπίτι ήταν πολύ συχνά αφορμή για εκρήξεις θυμού, επιθετικές ή και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. 

Οι ομάδες και οι συλλογικότητες που γνωρίσαμε έως τώρα, φαίνεται σαν να αποδυναμώθηκαν. Αντίθετα, ενισχύθηκε η ατομικότητα, η βίωση της μοναξιάς και η απουσία νοήματος. Την ίδια στιγμή το “καινούργιο στίγμα” που προήλθε από τον ίδιο τον ιο, εφόσον η κανονικότητα και η κοινωνικότητα ήταν περιορισμένες, συντέλεσε στο να νιώθουν τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας να πλήττονται περισσότερο, ενώ έγινε αισθητή με κάποιο τρόπο η ευαλωτότητα της κοινότητας στο ρόλο του υποστηρικτικού πλαισίου για ασθενείς και φροντιστές. 

Τι είναι η ομάδα στήριξης:

Ομάδα Στήριξης αποκαλείται μια ομάδα από ανθρώπους που αντιμετωπίζουν παρόμοιο πρόβλημα, είτε σωματικής υγείας, είτε ψυχικής υγείας είτε κοινωνικά ζητήματα είτε προσωπικές δυσκολίες. Συνδέονται και συγκεντρώνονται είτε σε επίπεδο κοινότητας είτε μέσω κοινωνικών δικτύων, για να στηρίζουν ο ένας τον άλλον στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Οι ομάδες αυτές αποτελούνται από χιλιάδες μέλη που συνδέονται κυρίως διαδικτυακά και όπου τα μέλη μπορούν να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους και να ακούσουν τόσο τις δικές τους  ιστορίες όσο και εκείνες των άλλων συμμετεχόντων.

Σχεδόν μόλις εφευρέθηκε το Διαδίκτυο, το δυναμικό του για ψυχοθεραπευτική επικοινωνία ήταν εμφανές. Μία από τις πρώτες εμφανίσεις του Διαδικτύου ήταν μια προσομοιωμένη συνεδρία ψυχοθεραπείας μεταξύ υπολογιστών στο Στάνφορντ και το UCLA κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Συνεδρίου για την Επικοινωνία Υπολογιστών τον Οκτώβριο του 1972.

Οι διαδικτυακές ομάδες αυτοβοήθειας ήταν ο πρόδρομος της ηλεκτρονικής θεραπείας. Η διαρκής επιτυχία αυτών των ομάδων έχει καθιερώσει σταθερά το δυναμικό της διαμεσολαβούμενης από υπολογιστή επικοινωνίας για να επιτρέψει τη συζήτηση ευαίσθητων προσωπικών ζητημάτων. Τα τοπικά συστήματα πινάκων ανακοινώσεων υπολογιστών άρχισαν να αναπτύσσονται λίγο μετά την εισαγωγή των πρώτων προσωπικών υπολογιστών το 1976. δεν είναι παράλογο να υποθέσουμε ότι μικρές, άτυπες ομάδες υποστήριξης συγκεντρώθηκαν σε ορισμένες από αυτές. Όταν οι πρώτες εθνικές διαδικτυακές υπηρεσίες (The Source and Compuserve) επέτρεψαν σε εθνικό επίπεδο διαδικτυακή επικοινωνία για χρήστες προσωπικών υπολογιστών, ξεκινώντας από το 1979, δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος μέχρι να γίνουν δημοφιλείς επίσημα οργανωμένες ομάδες υποστήριξης. Προσωπικά οργάνωσα τέτοιες ομάδες ήδη από το 1982.

Η παρουσία αυτών των Ομάδων υπάρχει στο διαδίκτυο από το 1982 τουλάχιστον, το οποίο παρέχει χώρο για ομάδες υποστήριξης. Συζητώντας τις διαδικτυακές ομάδες υποστήριξης αυτοβοήθειας ως πρόδρομο της ηλεκτρονικής θεραπείας, η Martha Ainsworth σημειώνει ότι "η διαρκής επιτυχία αυτών των ομάδων έχει καθιερώσει σταθερά τις δυνατότητες της επικοινωνίας με τη μεσολάβηση του υπολογιστή για να επιτρέψει τη συζήτηση ευαίσθητων προσωπικών ζητημάτων."

Σε μια μελέτη της αποτελεσματικότητας των διαδικτυακών ομάδων υποστήριξης μεταξύ ασθενών με καρκίνο του κεφαλιού και του τραχήλου, η μεγαλύτερη συμμετοχή σε διαδικτυακές ομάδες υποστήριξης βρέθηκε να οδηγεί σε καλύτερη ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία. 

Σε μια Ομάδα Στήριξης, οι άνθρωποι νιώθουν ασφαλείς να μοιραστούν τις σκέψεις, τις απορίες και τα συναισθήματά τους χωρίς να νιώθουν φόβο ότι θα τους κρίνουν. Σε κάποιες περιπτώσεις λειτουργούν και ως πηγή αλληλοπληροφόρησης και ο βαθμός οργάνωσής τους διαφέρει. Σε ορισμένες ομάδες συμμετέχουν επιστήμονες διαφόρων τομέων, ανάλογα με το κοινό θέμα που απασχολεί τα μέλη). Οι ομάδες αυτές είναι συνηθέστερα άτυπες και ξέρουν ότι όλοι οι παρόντες στο χώρο κατανοούν πραγματικά τι περνούν. Tα μέλη παρέχουν αμοιβαία διάφορα είδη βοήθειας, συνήθως μη επαγγελματικά και μη υλικά, για ένα συγκεκριμένο, συνήθως δύσκολο κοινό πρόβλημα,. Τα μέλη με τα ίδια θέματα μπορούν να συναντηθούν για να μοιραστούν στρατηγικές αντιμετώπισης, να αισθάνονται πιο ενδυναμωμένοι και για μια αίσθηση κοινότητας. Η βοήθεια μπορεί να έχει τη μορφή παροχής και αξιολόγησης σχετικών πληροφοριών, που σχετίζονται με προσωπικές εμπειρίες και βιώματα, να ακούν και να αποδέχονται, χωρίς κριτική, τις εμπειρίες άλλων, παρέχοντας συμπαθητική κατανόηση και δημιουργία υποστηρικτικών δικτύων. Μια ομάδα υποστήριξης μπορεί επίσης να εργαστεί για να ενημερώσει το κοινό ή να ασχοληθεί με την υπεράσπιση.

Σε κάποιες περιπτώσεις για την ένταξη ενός ατόμου στην ομάδα αρκεί η απλή εγγραφή του, ενώ σε άλλες απαιτείται η απάντηση σε ένα σύνολο ερωτήσεων που αφορούν στο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το άτομο που ενδιαφέρεται να ενταχθεί στην ομάδα. Είναι άλλοτε κλειστές κι άλλοτε δημόσιες - ανοιχτές. 

Στην περίπτωση μιας ασθένειας, μιας ταυτότητας ή μιας ιδιαίτερης ψυχικής κατάστασης, για παράδειγμα, μια ομάδα υποστήριξης παρέχει πληροφορίες, λειτουργεί ως κέντρο εκμάθησης εμπειριών και μπορεί να χρησιμεύσει ως φωνή δημοσίων σχέσεων για τους πάσχοντες, άλλα και μελών της οικογένειάς τους. Οι ομάδες για άτομα με υψηλό IQ ή LGBTQIA +, για παράδειγμα, διαφέρουν ως προς τη συμπερίληψή τους, αλλά και οι δύο συνδέουν άτομα βάσει της ταυτότητας ή της προδιάθεσης. 

Για πιο προσωρινές ανησυχίες, όπως πένθος ή επεισοδιακές ιατρικές παθήσεις, μια ομάδα υποστήριξης μπορεί να στραφεί περισσότερο προς βοήθεια σε όσους εμπλέκονται να ξεπεράσουν ή να προωθήσουν την κατάσταση / εμπειρία τους.

Τι είναι η Ομαδική θεραπεία;

Η ομαδική θεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που περιλαμβάνει έναν ή περισσότερους θεραπευτές που συνεργάζονται με πολλά άτομα ταυτόχρονα. Αυτός ο τύπος θεραπείας είναι ευρέως διαθέσιμος σε διάφορες τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών θεραπευτικών πρακτικών, νοσοκομείων, κλινικών ψυχικής υγείας και κοινοτικών κέντρων.

Η ομαδική θεραπεία δεν ενδείκνυται σε όλες τις περιπτώσεις ατόμων, ούτε σε όλες τις περιπτώσεις προβλημάτων που χρειάζεται υποστήριξη κάποιος. Πολλές ομάδες θεραπείας δημιουργούνται γύρω από ένα κοινό πρόβλημα αντιμετώπισης. Έχουν σχεδιαστεί για να στοχεύουν ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, όπως κατάθλιψη, παχυσαρκία, διαταραχή πανικού, κοινωνικό άγχος, χρόνιο πόνο ή κατάχρηση ουσιών. Άλλες ομάδες επικεντρώνονται γενικότερα στη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων, βοηθώντας τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν μια σειρά θεμάτων όπως ο θυμός, η ντροπή, η μοναξιά και η χαμηλή αυτοεκτίμηση. Οι ομάδες συχνά βοηθούν εκείνους που έχουν υποστεί απώλεια ή πένθος.

Η συμμετοχή σε μια ομάδα άγνωστων μεταξύ τους ατόμων μπορεί να ακούγεται αγχωτική στην αρχή, αλλά η ομαδική θεραπεία παρέχει οφέλη που μπορεί να μην έχει η ατομική θεραπεία. Στην πραγματικότητα, τα μέλη της ομάδας σχεδόν πάντα εκπλήσσονται από το πόσο επιβράβευση μπορεί να είναι η εμπειρία της ομάδας.

Οι ομάδες μπορούν να λειτουργήσουν ως δίκτυο υποστήριξης. Άλλα μέλη της ομάδας συχνά σας βοηθούν να βρείτε συγκεκριμένες ιδέες για τη βελτίωση μιας δύσκολης κατάστασης ή μιας πρόκλησης ζωής και να λειτουργούν ως συνοδοιπόροι στην πορεία.

Τι είναι αυτό που χρειάζεται κάποιος; Μια ομάδα στήριξης ή ομαδική θεραπεία; Μπορεί να φαίνεται δύσκολο να διακρίνει κάποιος τις διαφορές μιας και στις δύο περιπτώσεις η ομάδα σχηματίζεται με ένα κοινό ζήτημα που απασχολεί τα άτομα που συμμετέχουν σε αυτήν. Ένα άλλο κοινό γνώρισμα είναι η ενσυναισθητική ακρόαση, το πλαίσιο αποδοχής, η αίσθηση της αλληλοσυμπαράστασης και της ενίσχυσης. Ενώ όμως τα μέλη τμιας ομάδας αποτελούν πολύτιμη πηγή υποστήριξης, οι επίσημες συνεδρίες ομαδικής θεραπείας προσφέρουν οφέλη πέρα από τις άτυπες ομάδες αυτοβοήθειας και υποστήριξης. Οι συνεδρίες ομαδικής θεραπείας διευθύνονται από έναν ή περισσότερους ψυχολόγους με εξειδικευμένη εκπαίδευση, οι οποίοι διδάσκουν στα μέλη της ομάδας αποδεδειγμένες στρατηγικές για τη διαχείριση συγκεκριμένων προβλημάτων. Εάν συμμετέχετε σε μια ομάδα διαχείρισης θυμού, για παράδειγμα, ο ψυχολόγος σας θα περιγράψει επιστημονικά ελεγμένες στρατηγικές για τον έλεγχο του θυμού. Αυτή η καθοδήγηση από ειδικούς μπορεί να σας βοηθήσει να αξιοποιήσετε στο έπακρο την ομαδική σας θεραπεία.

Κατά την επιλογή μιας ομάδας, λάβετε υπόψη τις ακόλουθες ερωτήσεις. 

• Είναι η ομάδα ανοιχτή ή κλειστή;

Οι ανοιχτές ομάδες είναι αυτές στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν νέα μέλη ανά πάσα στιγμή. Οι κλειστές ομάδες είναι εκείνες στις οποίες όλα τα μέλη ξεκινούν την ομάδα ταυτόχρονα. Μπορούν όλοι να λάβουν μέρος σε μια συνεδρία 12 εβδομάδων μαζί, για παράδειγμα. Υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε τύπου. Όταν συμμετέχετε σε μια ανοιχτή ομάδα, ενδέχεται να υπάρχει περίοδος προσαρμογής, ενώ θα γνωρίζετε τους άλλους συμμετέχοντες στην ομάδα. Ωστόσο, εάν θέλετε να συμμετάσχετε σε μια κλειστή ομάδα, ίσως χρειαστεί να περιμένετε αρκετούς μήνες έως ότου είναι διαθέσιμη μια κατάλληλη ομάδα.

• Πόσα άτομα είναι στην ομάδα;

Οι μικρές ομάδες μπορούν να προσφέρουν περισσότερο χρόνο για να επικεντρωθούν σε κάθε άτομο, αλλά οι μεγαλύτερες ομάδες προσφέρουν μεγαλύτερη ποικιλομορφία και περισσότερες προοπτικές. Συζητήστε με τον ψυχολόγο σας για ποια επιλογή είναι καλύτερη για εσάς.

• Πόσο όμοια είναι τα μέλη της ομάδας;

Οι ομάδες λειτουργούν συνήθως καλύτερα όταν τα μέλη αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες και λειτουργούν σε παρόμοια επίπεδα.

• Αρκεί η ομαδική θεραπεία;

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι είναι χρήσιμο να συμμετέχετε τόσο στην ομαδική θεραπεία όσο και στην ατομική ψυχοθεραπεία. Η συμμετοχή και στους δύο τύπους ψυχοθεραπείας μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητές σας να κάνετε πολύτιμες, διαρκείς αλλαγές. Εάν έχετε συμμετάσχει σε ατομική ψυχοθεραπεία και η πρόοδός σας έχει σταματήσει, η συμμετοχή σε μια ομάδα μπορεί να ξεκινήσει την προσωπική σας ανάπτυξη.

• Πόσο πρέπει να μοιραστώ;

Η εμπιστευτικότητα είναι ένα σημαντικό μέρος των βασικών κανόνων για την ομαδική θεραπεία. Ωστόσο, δεν υπάρχει απόλυτη εγγύηση απορρήτου κατά την κοινή χρήση με άλλους, οπότε χρησιμοποιήστε την κοινή λογική κατά την αποκάλυψη προσωπικών πληροφοριών. Ωστόσο, θυμηθείτε ότι δεν είστε ο μόνος που μοιράζεστε την προσωπική σας ιστορία. Οι ομάδες λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει ανοιχτή και ειλικρινή επικοινωνία μεταξύ των μελών.

Τα μέλη της ομάδας θα ξεκινήσουν ως ξένοι, αλλά σε σύντομο χρονικό διάστημα, πιθανότατα θα τα δείτε ως πολύτιμη και αξιόπιστη πηγή υποστήριξης.

Πηγές - σύνδεσμοι:

1.  APA Dictionary of Psychology, 1st ed., Gary R. VandenBos, ed., Washington: American Psychological Association, 2007.

2. ^ Rosenstein, D. & Yopp, J. (2018). The Group: Seven Widowed Fathers Reimagine Life. Oxford University Press. ISBN 978-0-190-64956-2.

3. ^ Ainsworth, Martha. "E-Therapy: History and Survey". Retrieved 15 April 2008.

4. ^ Algtewi, Eamar; Owens, Janine; Baker, Sarah R. (17 April 2017). "Online support groups for head and neck cancer and health-related quality of life". Quality of Life Research. 26 (9): 2351–2362. doi:10.1007/s11136-017-1575-8. ISSN 0962-9343. PMC 5548849. PMID 28417218.

5. a b Potts HW. "Online support groups: An overlooked resource for patients" (PDF). He@lth Information on the Internet. 44 (1): 6–8. Archived from the original (PDF) on 9 March 2006.

6. ^ Grohol, John M. (May 2004). "What to Look for in Quality Online Support Groups". Retrieved 15 April 2008.

7. ^ Powell, John; Aileen Clarke (2002). "The WWW of the World Wide Web: Who, What, and Why?". Journal of Medical Internet Research. 4 (1): e4. doi:10.2196/jmir.4.1.e4. PMC 1761925. PMID 11956036.

8. a b Dean, J; Potts, HWW; Barker, C (2016). "Direction to an Internet Support Group Compared With Online Expressive Writing for People With Depression And Anxiety: A Randomized Trial". JMIR Mental Health. 3 (2): e12. doi:10.2196/mental.5133. PMC 4887661. PMID 27189142.

9. ^ Griffiths, KM; Clear, AL; Banfield, M (2009). "Systematic review on Internet Support Groups (ISGs) and depression (1): Do ISGs reduce depressive symptoms?". J Med Internet Res. 11 (3): e40. doi:10.2196/jmir.1270. PMC 2802256. PMID 19793719.

10. ^ Griffiths, KM; Mackinnon, AJ; Crisp, DA; Christensen, H; Bennett, K; Farrer, L (2012). "The effectiveness of an online support group for members of the community with depression: a randomised controlled trial". PLoS One. 7 (12): e53244. Bibcode:2012PLoSO...753244G. doi:10.1371/journal.pone.0053244. PMC 3532446. PMID 23285271.