Stella G Kontogianni,
Social Anthropologist, Msc, Psychology student - practitioner
Ως διαταραχή προσωπικότητας ορίζεται ένα άκαμπτο και δυσπροσαρμοστικό διαχρονικό μοτίβο εσωτερικής εμπειρίας και συμπεριφοράς, που παρεκκλίνει σημαντικά από τις αναμενόμενες σύμφωνα με την κουλτούρα του ατόμου και ξεκινούν στην εφηβεία ή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Προκαλεί συχνά δυσφορία στο άτομο και δυσχέρεια στην δημιουργία και διατήρηση διαπροσωπικών σχέσεων.
Σύμφωνα με το εγχειρίδιο Διαγνωστικών Κριτηρίων DSM - 5 https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ένωσης, η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας περιλαμβάνεται στην Ομάδα Β όπου ανήκουν επίσης η Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας, η Δραματική Διαταραχή Προσωπικότητας και η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.
Πρόκειται για χαρακτηριστικά προσωπικότητας που συναντώνται στην εφηβεία και παρατείνονται στην ενήλικη ζωή με κυρίαρχα τα έντονα επιθετικά στοιχεία εξ ου και η χρήση του όρου ballistic ως γενικό χαρακτηριστικό των διαταραχών της Ομάδας Β.
Στα κοινά χαρακτηριστικά των διαταραχών αυτών περιλαμβάνονται:
εγωκεντρισμός και εγωπάθεια
απουσία ενσυναίσθησης και ανάληψης ευθύνης
Διαστρεβλωμένη αντίληψη για τον εαυτό και τους άλλους, ζητήματα με την τήρηση ορίων στις διαπροσωπικές σχέσεις
Διάχυτο αίσθημα δυσφορίας, δυστυχίας που συχνά εκδηλώνονται ως μια διαταραχή της διάθεσης (κατάθλιψη ή άγχος)
Στην Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας κυριαρχούν η αστάθεια στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην εικόνα του εαυτού, στα συναισθήματα ενώ εκδηλώνεται μια έντονη παρορμητικότητα με έναρξη στην πρώιμη ενήλικη ζωή του ατόμου και είναι παρούσα σε μια ποικιλία πλαισίων. Τα άτομα με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας βιώνουν έντονα τα δικά τους συναισθήματα και δεν αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα των άλλων. Μπορεί να νιώθουν ένα έντονο αίσθημα δυστυχίας, άγχους, ανασφάλειας και δεν σχετίζεται μόνο με περιστασιακές περιβαλλοντικές συνθήκες αλλά τείνει να είναι επαναλαμβανόμενο.
Μια μερίδα κλινικών θεωρεί ότι τα συμπτώματα είναι σταθερά από τη γέννηση ενώ άλλοι θεωρούν ότι συντελούν στην εμφάνισή τους περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως τα βιώματα των πρώτων παιδικών χρόνων. Άλλοι ισχυρίζονται ότι πρόκειται για ακραίες εκδηλώσεις των χαρακτηριστικών προσωπικότητας που έχουμε και όχι ενδείξεις ψυχικής ασθένειας. Στις περισσότερες περιπτώσεις Διαταραχών Προσωπικότητας υπάρχει συννόσηση με διαταραχές όπως αυτές της πρόσληψης τροφής, χρήσης ουσιών, διάθεσης. Σε περιπτώσεις ταυτόχρονης ύπαρξης διαταραχών χρήσης ουσιών ή διαταραχών διάθεσης (κατάθλιψη), δεν είναι εύκολη η διάκριση του αιτίου από το αιτιατό, δηλαδή εάν προϋπήρξε η Διαταραχή Προσωπικότητας ή αποτέλεσε επακόλουθο της χρήσης ουσιών.
Ο ακριβής καθορισμός του βαθμού επίδρασης κάθε επιμέρους παράγοντα είναι υπό συνεχή διερεύνηση, ωστόσο οι τέσσερις παράγοντες που θεωρούνται υπεύθυνοι για την ανάπτυξη Οριακής διαταραχής Προσωπικότητας είναι:
Η απώλεια ή ο αποχωρισμός των γονέων ή κηδεμόνων των παιδιών σε μικρή ηλικία, γεγονός που στέρησε την ομαλή ανάπτυξη του δεσμού προσκόλλησης που δημιουργείται ανάμεσα στο παιδί και τους ενήλικες φροντιστές του.
Η αυθαίρετη και ακραία τιμωρητική συμπεριφορά απέναντι στα παιδιά, που τα οδηγεί στο να αναπτύσσουν απρόσφορους τρόπους ανταπόκρισης στην πραγματική ή αναμενόμενη τιμωρία. Στην μάταιη προσπάθειά τους να αποτρέψουν ενδεχόμενη τιμωρία αναπτύσσουν συναισθήματα απελπισίας και αβοηθητότητας.
Η ασταθής συμπεριφορά γονέων που έκαναν χρήση ουσιών ή αλκοόλ ή υπέκυπταν σε άλλου είδους εθιστικές συμπεριφορές (κυκλοθυμία, έντονος θυμός, απόσυρση κλπ) πιθανότατα οδηγεί τα παιδιά στην υιοθέτηση μιας στάσης και συμπεριφοράς προσαρμογής στην χαώδη ζωή τους.
Η αυστηρή, αυταρχική και υπερπροστατευτική συμπεριφορά των γονέων που στερεί την αυτονομία τους δημιουργεί ένα δίπολο εξάρτησης από έναν “πρόσφορο φροντιστή”. Ο άνθρωπος αυτός επιφορτίζεται με την ευθύνη της παρηγοριάς - ανακούφισης και αναλαμβάνει όλο το βάρος της ευθύνης για τις δύσκολες αποφάσεις. Η προσκόλληση στον “φροντιστή” επισύρει φρενήρη συναισθήματα και μνησικακία προς τον φροντιστή εφόσον τους εγκαταλείψει. Η αίσθηση κενότητας και αβοηθησίας μπορεί να ωθήσει τα άτομα αυτά σε βαθιά θλίψη, απελπισία, ματαιότητα ακόμη και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές έως και αυτοκτονικό ιδεασμό.
Η θεραπεία των διαταραχών προσωπικότητας είναι ιδιαίτερα δύσκολη καθώς είναι δύσκολη η διάγνωσή τους. Συνήθως τα άτομα που έχουν μια διαταραχή προσωπικότητας προσέρχονται στην ψυχοθεραπεία με σκοπό την αντιμετώπιση κάποιας συναισθηματικής διαταραχής ή διαταραχής διάθεσης (κατάθλιψη ή αυτοκτονικό ιδεασμό), συχνά προσέρχονται σε περιπτώσεις που υπάρχει μια διαδικασία διαζυγίου ή κάποια εμπλοκή με τον νόμο, οπότε δεν προσέρχονται αυτόβουλα αλλά κατόπιν παραίνεσης ή προτροπής μελών της οικογενείας τους ή φορέων της κοινωνίας (δασκάλους παιδιών, κοινωνικούς λειτουργούς, εκπροσώπους της δικαιοσύνης ή της αστυνομίας). Εφόσον το βασικό ζητούμενο είναι η εξασφάλιση της εμπιστοσύνης στη θεραπευτική διαδικασία, εάν προσπελαστεί το κομμάτι αυτό, που αποτελεί και ουσιαστική δυσκολία στην θεραπεία των ατόμων αυτών, η διάρκεια της θεραπείας είναι αρκετά μακρά και απαιτεί συνεχείς αναπροσαρμογές ώστε να αντιμετωπίζονται οι τάσεις φυγής, υπαναχώρησης ή οι πολύ ισχυρές άμυνες από πλευράς των θεραπευομένων.
Δεν υπάρχει μια θεραπευτική μέθοδος που να θεωρείται πιο αποτελεσματική από άλλες. Στην πραγματικότητα απαιτείται ένας συνδυασμός θεραπευτικών μεθόδων που να στοχεύουν στην εξομάλυνση της σχέσης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο.
Σε περιπτώσεις που υπάρχει μια διαταραχή πρόσληψης τροφής, εξάρτηση από ουσίες ή κάποιο σοβαρό ιατρικό πρόβλημα, απαιτείται μια συνεργασία ανάμεσα σε πολλούς ειδικούς που ο καθένας από τον δικό του ρόλο θα συμβάλλει στην ανακούφιση του άγχους και την καλύτερη δυνατή εξισορρόπηση του συναισθήματος του θεραπευομένου, ώστε να είναι πιο σταθερή η πορεία βελτίωσης.
